Κίνησαν τα καρ’βάνια τα Ζαγοριανά ...

 

Σήκου Λενίτσα μ’ πλάγιασε, σήκου Λενίτσα μ’ πέσε

να σε χορτάσω φίλημα, να σε χορτάσω λόγια

απόψ’ακόμα που είμαι δώ και αύριο θα πα’να φ’ύγω

να τρέξω κάμπους και βουνά, λαγκάδια και ποτάμια

κι ο Θεός ξέρει, Νίτσα μου άν ξανανταμωθούμε.

Guy Saunier, Το δημοτικό τραγούδι της ξενιτιάς, Αθήνα 1983, σ. 28

 

Θαυμάσια η εκδήλωση που διοργάνωσε ο Πολιτιστικός Σύνδεσμος Ζαγορισίων στην αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Ιωαννιτών την Κυριακή στις 13 Απριλίου 2003. Το θέμα; Ποιό άλλο από εκείνο της ξενιτιάς θέμα τόσο άρρηκτα συνδεδεμένο με τον πολιτισμό και την παράδοση του Ζαγοριού μας.

 Η αίθουσα κατάμεστη, ο κόσμος όρθιος, η προσέλευση των Ζαγορισίων και των φίλων του Ζαγοριού αθρόα. Παρά τον πολύ κόσμο όμως πως έγινε ώστε το κοινό και θέαμα να ισορροπήσουν έτσι αβίαστα, δένοντας μεταξύ τους σε πλήρη αρμονία ώς το τέλος της εκδήλωσης που κράτησε περίπου δυόμισυ ώρες:

 Δύο πιστεύω οι λόγοι που συντέλεσαν. Πρώτα πρώτα η πολύ καλή προετοιμασία των παιδιών που παρουσίασαν τα δρώμενα, απήγγειλαν, χόρεψαν και τραγούδησαν καθώς και η εναλλαγή στο μουσικοχορευτικό πρόγραμμα. Δεύτερον η εμπιστοσύνη του κοινού προς τον φορέα της διοργάνωσης αφού και στο παρελθόν όλες οι εκδηλώσεις του στέφθηκαν από επιτυχία χάρη στην ευαισθησία σε θέματα της πολιτιστικής μας παράδοσης αλλά και την πρωτοτυπία κάθε φορά των ιδεών για τις εκδηλώσεις του Προέδρου και των μελών του Δ.Σ. του Συνδέσμου.

 Δίχως υπερβάσεις η αστοχίες, με αισθητική πειθαρχεία και οικονομία η απόδοση του θέματος αναπτύχθηκε με έκδηλη άνεση και αψεγάδιαστη ακρίβεια.

Και οι περισσότεροι μπορέσαμε να το αντιληφθούμε γιατί είναι ένα θέμα που έχει αγγίξει και μας τους νεότερους όχι βέβαια ως βίωμα, αλλά έμμεσα μέσα από τις διηγήσεις των πατεράδων μας που έζησαν στην ξενιτιά και μέσα από τα οικογενειακά κειμήλια που αφθονούν στα ζαγορίσια σπίτια και δικαιολογούν την ύπαρξή τους με φράσεις σαν αυτές: «Τόφερε ο πατέρας από τη Βλαχιά» ή «Τόστειλε ο παππούς σου από τη Σμύρνη» ή «Ο μπάρμπας τοχε πάρει κάτω στην Αραπιά».

Οι φορεσιές, η  επιλογή των τραγουδιών, οι διάλογοι των δρώμενων, το σκηνικό στήσιμο, με τις δυνατότητες φυσικά που οι συνθήκες επέτρεπαν, αλλά κυρίως η κομπανία των αναγνωρισμένων μουσικών και τραγουδιστών δημιούργησαν μια σφαιρική πληρότητα στην ατμόσφαιρα και μια οπτικοακουστική ικανοποίηση που συγκίνησε και συνεπήρε το ακροατήριο.

Αλλά ας αναφερθούμε στο χρονικό της εξαιρετικής αυτής εκδήλωσης μεταφέροντάς τη, έστω μ’ αυτόν τον τρόπο, σε όσους από τους αξιότιμους συνδρομητές του περιοδικού μας παρευρέθηκαν.

Κατ’ αρχήν την εκδήλωση άνοιξε ο Πρόεδρος του Συνδέσμου κ. Πολύβιος Καρράς που με τον σύντομο αλλά περιεκτικό του χαιρετισμό τόνισε την πορεία του Συνδέσμου από την ίδρυσή του ως σήμερα και σημείωσε τη σημασία, τις συνθήκες και τις ηθικές επιπτώσεις της μετανάστευσης στο Ζαγόρι, φαινόμενου που αντανακλά σε όλες τις εκδηλώσεις της παραδοσιακής κοινωνίας του.

Απλά, με το ανάλογο πλάσιμο της φωνής και διακριτική ευχέρεια ο ζαγορίσιος ηθοποιός και συγγραφέας Κωνσταντίνος Θεμελής διάβασε κατ’ αρχήν ένα κείμενο για την ξενιτιά που έγραψε ο κ. Καρράς και το οποίο δημοσιεύουμε στη συνέχεια. Με αδρές γραμμές στο κείμενο αυτό περιλαμβάνονται  όλα εκείνα τα στοιχεία που αφορούν στον ξενιτεμό του ζαγορίσιου και στις συνέπειες του. Οι στίχοι των τραγουδιών που  αναφέρονται απεικονίζουν τον καημό της ξενιτιάς όπως καταγράφηκε στη σκέψη του λαϊκού ποιητή. Ο ίδιος  αφηγητής διάβασε αμέσως στη συνέχεια, τα εμπνευσμένα από τη συγκεκριμένη θεματική και με γλαφυρό ύφος διατυπωμένα κείμενα που για την περίσταση έγραψε ο πρόεδρος της  ΙΛΕΖ Απόστολος Ντιναλέξης.  Στις μικροσκελείς φράσεις των κειμένων αυτών και μέσα από στίχους ζαγορίσιων τραγουδιών που επιλέγει ο κ. Ντιναλέξης, αποτυπώνεται σύνολη η εικόνα του θέματος της ξενιτιάς στο Ζαγόρι όπως η αναχώριση και η ζωή του ξενιτεμένου, η γυναίκα του ξενιτεμένου, η αρρώστια και ο θάνατος στα ξένα, ο νόστος του ξενιτεμένου, η ξενιτιά πλανεύτρα, η απόγνωση αυτών που μένουν πίσω, τα καλά του ξενιτεμού για τον τόπο. Η αθόρυβη αλλά ουσιαστική συμμετοχή του Προέδρου της ΙΛΕΖ στην όλη προσπάθεια έχει νομίζω εκτιμηθεί ιδιαίτερα όχι μόνο από μάς τους παρευρισκόμενους που ακούσαμε τα κείμενα του και τον συγχαίρουμε αλλά, όπως πληροφορούμαι και από τον φορέα της διοργάνωσης. Τα κείμενα δημοσιεύονται παρακάτω αυτούσια.

Η συνέχεια του προγράμματος εκτυλίχτηκε αβίαστα και χωρίς το παραμικρό χάσμα με την εναλλαγή δρώμενων, χορευτικών και απόδοσης μουσικών κομματιών εναρμονισμένων στη συγκεκριμένη θεματική ενότητα, όχι μόνο από το Ζαγόρι αλλά και από τη Θράκη, τα νησιά καθώς και τη νεοελληνική αστική παράδοση. Για άλλη μια φορά μας συνεπήρε το παίξιμο του ακούραστου Γρηγόρη Καψάλη. Τι να πούμε Γρηγόρη μας για το παίξιμο της «Φράσιας», της «Γράβας», του «άσπρα μου πουλιά», του «ξενιτεμένο μου πουλί», του «ξεχωρίσματα» ... Οι ευχαριστίες και τα χειροκροτήματα που απέσπασες εσύ  και η κομπανία σου εκείνη τη βραδιά  ήταν μικρό δείγμα της ακουστικής ικανοποίησης, της συγκίνησης και της αισθαντικότητας που χάρισες στην ατμόσφαιρα. Σ’ ευχαριστούμε γι άλλη μια φορά.

Η παρουσία των  παιδιών που συμμετέχουν και στα τρία χορευτικά τμήματα του Συνδέσμου ήταν άψογη. Το ύφος, το στήσιμο και η κίνηση του κορμού αναδείκνυαν τη ζαγορίσια αρχοντιά που με τόσο κόπο προσπαθούμε να κρατήσουμε στις μέρες μας ... Με τη ζητούμενη λεβεντιά και την απαιτούμενη χορευτική ελαφράδα αποδόθηκαν και οι χοροί από τις υπόλοιπες περιοχές της Ελλάδας.  Μπράβο στα παιδιά που αφιέρωσαν το χρόνο τους γι αυτή την προετοιμασία και μπράβο τους  για το πνεύμα συνεργασίας που έδειξαν∙  σε όλο το πρόγραμμα η συνοχή και η επίγνωση του ρόλου τους ήταν στοιχεία ευδιάκριτα. Και φυσικά μια τέτοια άψογη παρουσία δεν θα ήταν εφικτή εάν ο υπεύθυνος του προγράμματος και του χορού δεν θα είχε εργαστεί με τόσο ζήλο και υπευθυνότητα κατά την προετοιμασία και αν δεν είχε συλλάβει με τόση ευστοχία τα πλαίσια  στα οποία έπρεπε να κινηθεί η παράσταση ώστε να γίνει αρεστή στο σύνολο της τέτοια δηλ. που τελικά είδαμε, νιώσαμε και απολαύσαμε. Λίγες θα ήταν νομίζω από εδώ οι συγχαρητήριες εκφράσεις μας για το αξιέπαινο έργο του Κώστα Καμπέρη.

Για άλλη μια φορά ο Πολιτιστικός Σύνδεσμος Ζαγορισίων έδωσε παρόν, με ασύγκριτη επιτυχία, στα πολιτιστικά γεγονότα της πόλης μας. Αλλά αναρωτιέμαι ώς πότε μπορεί να αναλαμβάνει ως μοναδικός φορέας τέτοιες πρωτοβουλίες που στέφονται με επιτυχία και αναδεικνύουν την πολιτισμική κληρονομιά του Ζαγοριού  μας όταν οικονομικά ενισχύονται από τους μεμονωμένους φορείς και λίγους ιδιώτες και βέβαια από το προσωπικό βαλάντιο, όπως μαθαίνω, ορισμένων μελών του Δ.Σ.; Αυτά τα λέω γιατί διαβάζοντας το πρόγραμμα της παράστασης ανάμεσα στους ευγενείς χορηγούς που αναφέρονται, εντύπωση προκαλεί η έλλειψη οποιασδήποτε προσφοράς ή χορηγίας εκ μέρους όλων των Δήμων του Ζαγορίου, εκτός από εκείνον, και το τονίζω, του Ανατολικού Ζαγορίου, ανέκαθεν ευαισθητοποιημένου ως προς τα πολιτιστικά. Να πιστεύω μήπως ότι το ενδιαφέρον των εκπροσώπων των υπολοίπων Δήμων ή των φορέων περιορίζεται απλώς στην οικειοποίηση τέτοιων γεγονότων και στην ατομική προβολή κατά τις εκδηλώσεις ανάμεσα στα έδρανα των «επισήμων»;  Ας μην ξεχνάμε ότι ο Πολιτιστικός  Σύνδεσμος εκπροσωπεί όλα τα Ζαγοροχώρια και η συνεργασία καθώς και η οποιαδήποτε προσφορά, είτε υλική είτε ηθική, όλων των παραγόντων για την ανάδειξη αυτού του τόπου με το τόσο πλούσιο παρελθόν επιβάλλεται. Δεν είναι τυχαίο που το Δ.Σ. του συλλόγου αισθάνεται την ανάγκη να ευχαριστήσει παρακάτω τα πρόσωπα που κατά την προετοιμασία της εκδήλωσης ανιδιοτελώς και αθόρυβα προσφέρθηκαν να βοηθήσουν.

Κατερίνα Ζαρίδη 

<<< επιστροφή