Σκίτσο με μολύβι πέτρινου τοξωτού γεφυριού στο Ζαγόρι

Παραδοσιακές ενδυμασίες Ζαγορίου

Η ανδρική φορεσιά του Ζαγορίου

Η ανδρική ενδυμασία στη διάρκεια της τουρκοκρατίας πέρασε από τρεις βασικές εναλλαγές, που καθεμιά κληρονόμησε στην άλλη ορισμένα γνωρίσματά της, ώσπου επικράτησε οριστικά πια από τα μέσα του 19ου αιώνα η Φράγκικη ή Ευρωπαϊκή.

Η πρώτη και παλαιότερη ενδυμασία αποτελούνταν από το αντερί, τη φλοκάτα και το φέσι. Η λαϊκή αντρική που διαδέχτηκε την πρώτη αποτελούνταν από το φέσι, το πουκάμισο, το πισλί, το ντουλαμά, το γελέκι και το ζωνάρι. Τέλος τα Φράγκικα ή Ευρωπαϊκά, η τρίτη νεότερη ανδρική ενδυμασία που εκτόπισε τη λαϊκή αντρική φορεσιά, μπήκε στο Ζαγόρι από τους ξενιτεμένους Ζαγορίσιους της Ρουμανίας και άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

  • Ανδρική ζαγορίσια φορεσιά

    Ανδρική ζαγορίσια φορεσιά

  • Λαϊκή αντρική φορεσιά με γελέκι και ζωνάρι

    Λαϊκή αντρική φορεσιά με γελέκι και ζωνάρι

  • Φράγκικη ανδρική ενδυμασία

    Φράγκικη ανδρική ενδυμασία

Το παλιότερο Φράγκικο κουστούμι απαρτιζόταν από το σακάκι, σκέτο ή σταυρωτό, με μανίκια, το παντελόνι, φαρδύ ή στενό, με ρεβέρ, και το γιλέκο, γνώρισμα της λαϊκής αντρικής φορεσιάς, σκέτο επίσης ή σταυρωτό, μ’ ένα σωρό τσέπες, όπου οι άνδρες αρμάτωναν το ρολόι τους και μια σειρά από χρυσές ή ασημένιες καδένες, σε μια προσπάθεια επίδειξης πλούτου κι ευδοκίμησης στα ξένα. Και τα τρία κομμάτια της Φράγκικης ενδυμασίας ήταν ραμμένα από το ίδιο ύφασμα, μάλλινο για τον χειμώνα, βαμβακερό για το καλοκαίρι και μεταξωτό για τις γιορτές. Απαραίτητα συμπληρώματά της ήταν το πουκάμισο, κατά κανόνα άσπρο και κολλαρισμένο, που ερχόταν σε χτυπητή αντίθεση με το μαύρο παπιγιόν, και τα στιβάλια, χαμηλές μπότες μ’ ένα σωρό θηλυκωτήρια.

Η γυναικεία φορεσιά του Ζαγορίου

Η γυναικεία λαϊκή ζαγορίσια φορεσιά απαρτιζόταν από το πουκάμισο, το μαντίλι, το γελέκι, τη φούστα, το φόρεμα, την ποδιά, το σεγκούνι, τη ζώνη, τις πατούνες και τα τσαρούχια. Από τα κομμάτια αυτά άλλα πλέκονταν ή κεντιόνταν στο χέρι ή υφαίνονταν στον αργαλειό ή ράβονταν στη μηχανή από τις γυναίκες του χωριού ή τα έφτιαχναν ντόπιοι ή ξένοι αξιόλογοι τεχνίτες, άλλα πάλι σαν υφάσματα ή έτοιμα έμπαιναν στα χωριά από τις βαλκανικές ή ευρωπαϊκές χώρες, όπου οι Ζαγορίσιοι ξενιτεύονταν και καζαντούσαν.

  • Γυναικεία φορεσιά με μαντίλι και ποδιά

    Γυναικεία φορεσιά με μαντίλι και ποδιά

  • Γυναικεία ζαγορίσια φορεσιά

    Γυναικεία ζαγορίσια φορεσιά

  • Κεντημένες λεπτομέρειες γυναικείας φορεσιάς

    Κεντημένες λεπτομέρειες γυναικείας φορεσιάς

Το σεγκούνι

Το σεγκούνι ήταν το πιο εντυπωσιακό και συγχρόνως το πιο ακριβό κομμάτι της ζαγορίσιας φορεσιάς. Ήταν ένα είδος μεσάτου πανωφοριού χωρίς μανίκια, ανοιχτό μπροστά και ριχτό πίσω, που δενόταν στη μέση μ’ ένα εσωτερικό κουμπί. Μακρύ ως τα μέσα της άντζας, κατέληγε σε δυο βαθιά κοψίματα, με τα οποία χωριζόταν σε τρία φύλλα, το μεσιανό στενό και τα δυο ακρινά πλατιά. Φτιαχνόταν από δίμιτο, μάλλινο χοντρό και κρουστό μαύρο ύφασμα, δουλεμένο ειδικά σε όρθιο (ανδρομιδίσιο) αργαλειό. Το ανεβατό κέντημά του γινόταν με μεταξωτές οτρές και κόκκινα μπρισίμια, που το χρώμα τους ήταν ανεξίτηλο. Τα είδη του κεντήματος ήταν ποικίλα, αλλά ακολουθούσαν ορισμένα κοχλιωτά, δηλαδή σε σχήμα σαλιγκαριού, ή κολιαντίνας, δηλαδή σε σχήμα κρίκου αλυσίδας, σχέδια που επαναλαμβάνονταν κάθε φορά με διάφορες παραλλαγές. Ανάλογα με την έκταση του κεντήματος ή το καπλάντισμα, το σεγκούνι διακρινόταν σε μισοσάικο ή τσαπαρένιο, σε κλειστό και σε σπατέλα.

  • Κεντημένο σεγκούνι

    Κεντημένο σεγκούνι

  • Τρία είδη σεγκουνιού

    Τρία είδη σεγκουνιού

  • Λεπτομέρεια κεντήματος σεγκουνιού

    Λεπτομέρεια κεντήματος σεγκουνιού

Στο μισοσάικο ή τσαπαρένιο σεγκούνι, που ήταν φοδραρισμένο με κλαρωτό ύφασμα, το κέντημα περιοριζόταν στις άκρες ολόγυρά του, στις δυο καμάρες του και στην πλάτη του. Το κλειστό σεγκούνι, που ήταν φοδραρισμένο με σατέν ή εμπριμέ ύφασμα, ήταν ολοκέντητο. Το σεγκούνι σπατέλα ήταν καπλαντισμένο στα πλευρά του με δυο ορθογώνια κομμάτια κόκκινης τσόχας, γνωστής με τ’ όνομα σπατέλα, και το υπόλοιπο κέντημά του ήταν περιορισμένο· θεωρείται παλιότερη τεχνική σε σχέση με το κλειστό σεγκούνι.

  • Μισοσάικο σεγκούνι

    Μισοσάικο σεγκούνι

  • Κλειστό ολοκέντητο σεγκούνι

    Κλειστό ολοκέντητο σεγκούνι

  • Σεγκούνι σπατέλα με κόκκινη τσόχα

    Σεγκούνι σπατέλα με κόκκινη τσόχα

Ανδρική φορεσιά Βωβούσας

Πριν από 100 χρόνια η φορεσιά ήταν ολόλευκη. Είχε άσπρο τσιπούνι, άσπρα τσιουάρετσι και άσπρη φλοκάτη. Οι γέροντες φορούσαν άσπρα ως το 1930-1935 στο χωριό. Τα τελευταία 100 χρόνια φορούν μαύρο τσιπούνι, μαύρα τσιουάρετσι και πανωφόρι. Η άσπρη φλοκάτη συνήθως δεν χρησιμοποιείται.

Τη γιορτινή φορεσιά τη φορούσαν στην εκκλησία, σε γάμους και γενικά σε κάθε πανηγυρική εκδήλωση του χωριού. Χωρίς περιττή πολυτέλεια και διακόσμηση, δεν παύει να είναι κομψή και εντυπωσιακή. Μαζί με τη γιορτινή γυναικεία είναι από τις ωραιότερες ελληνικές φορεσιές.

Τα μέρη της φορεσιάς, με τη σειρά που τα φορούν:

  1. 1.Φανέλα
  2. 2.Σώβρακο (κυλότα)
  3. 3.Χολέβια (τσιουάρετσι)
  4. 4.Κολτσοβέτα
  5. 5.Κάλτσες
  6. 6.Φουστανέλα ή πουκαμίσα
  7. 7.Γιλέκι (τσουμουντάνι)
  8. 8.Τσιπούνι
  9. 9.Ζωνάρια (μπρούνο) και λουρί
  10. 10.Παλτό (πανωφόρι)
  11. 11.Κούκος
  12. 12.Τσαρούχια
  • Αντρική φορεσιά Βωβούσας με μαύρο τσιπούνι

    Αντρική φορεσιά Βωβούσας με μαύρο τσιπούνι

  • Λευκή φουστανέλα και χολέβια της Βωβούσας

    Λευκή φουστανέλα και χολέβια της Βωβούσας

  • Λεπτομέρειες αντρικής φορεσιάς Βωβούσας

    Λεπτομέρειες αντρικής φορεσιάς Βωβούσας

Φουστανέλα ή πουκαμίσα

Μονοκόμματη λευκή, κατασκευασμένη από άσπρο χασέ και ραμμένη από τις μοδίστρες του χωριού. Έχει απλό «παπαδίστικο» γιακά ίσα με δυο δάχτυλα, είναι σκιστή μπροστά και κουμπωτή με κουμπιά. Τα μανίκια είναι αρκετά στενά με μανσέτα. Τα λαγκιόλια (κλίνη) ξεκινούν από τη μέση και υπάρχουν μόνο στο μπροστινό μέρος. Στο πίσω μέρος δεν υπάρχουν, γιατί η φουστανέλα καλύπτεται από το τσιπούνι. Είναι πιο κοντή από το τσιπούνι και φτάνει ως λίγο πάνω από το γόνατο.

Η πουκαμίσα είναι κι αυτή λευκή μονοκόμματη φουστανέλα, που τη φορούν σε γιορτές, στον γάμο και γενικά σε επίσημες περιστάσεις. Η πουκαμίσα έχει φαρδιά μανίκια χωρίς μανσέτες (σαν καμπάνες). Από τα ανοιχτά μανίκια φαίνεται το κέντημα της φανέλας, οι μακέτες.

Το αντρικό τσιπούνι

Επενδυτής μάλλινος, μαύρος, κατασκευασμένος από άδιμτο. Αχειρίδωτος, φτάνει μέχρι το γόνατο. Είναι ανοιχτό μπροστά από πάνω ως κάτω, δηλαδή δεν κουμπώνει. Από τη μέση ξεκινούν λαγκιόλια γύρω-γύρω. Έχει τρεις κανονικές τσέπες, μια πάνω αριστερά, στην οποία κρεμούσαν το ρολόι ή κάποιο άλλο κόσμημα, και δυο, δεξιά και αριστερά στο γοφό, όπου κρεμούσαν το κομπολόι ή έβαζαν το μαντίλι τους. Μεταξωτό κορδόνι από μπρισίμι (μαύρο, βυσσινί ή σκούρο μελιτζανί) το διακοσμεί όλο γύρω-γύρω.

Γυναικεία φορεσιά Βωβούσας

Ευκαιρία για να βγουν οι γυναίκες από το σπίτι, να χορέψουν αλλά και να επιδείξουν την ομορφιά τους ήταν οι γιορτές και τα πανηγύρια. Γι’ αυτό και σ’ αυτές τις περιπτώσεις φρόντιζαν περισσότερο την εμφάνισή τους. Η όλη περιφορά και αμφίεση ήταν σεμνή. Δεν είχαν φτιασίδια.

Έλουζαν τα μαλλιά τους με πράσινο σαπούνι από καλούπι και τα χτένιζαν με χτένα. Μοσχοσάπουνα χρησιμοποιούσαν μόνο όταν κατάφερναν να τα προμηθευτούν από πραματευτάδες ή από συγγενείς στο εξωτερικό. Δεν είχαν κρέμες ή αρώματα και κολόνιες. Κατασκεύαζαν άρωμα μόνες τους από μανουτάκια: αφού τα μάζευαν, τα έβαζαν μέσα σε νερό και τα άφηναν στον ίσκιο.

Όσον αφορά τις νύφες, φορούσαν για νυφικό τη γιορτινή τους φορεσιά. Από το 1920 περίπου και μετά αγόραζαν λευκό ή απαλό ροζ ύφασμα κι έραβαν στη μοδίστρα το νυφικό.

Τα ενδύματα που απαρτίζουν τη γιορτινή φορεσιά:

  1. 1.Φανέλα
  2. 2.Κυλότα (βρακιά)
  3. 3.Πουκάμισο
  4. 4.Φούστα
  5. 5.Φόρεμα (φουστάνι)
  6. 6.Γιλέκο
  7. 7.Ποδιά
  8. 8.Ζώνη – ασημοζώναρο
  9. 9.Τσιπούνι
  10. 10.Σάρικα
  11. 11.Φλουριά, σκουλαρίκια
  12. 12.Κουκάκια
  13. 13.Κάλτσες
  14. 14.Παπούτσια
  • Γιορτινή γυναικεία φορεσιά Βωβούσας

    Γιορτινή γυναικεία φορεσιά Βωβούσας

  • Φόρεμα και ποδιά της γυναικείας φορεσιάς Βωβούσας

    Φόρεμα και ποδιά της γυναικείας φορεσιάς Βωβούσας

  • Ζώνη και σάρικα της γυναικείας φορεσιάς

    Ζώνη και σάρικα της γυναικείας φορεσιάς

Φόρεμα

Το φόρεμα ήταν κατασκευασμένο από μαύρη στόφα, που μπορεί να είχε και λίγο πράσινο ή θαλασσί. Το ύφασμα το αγόραζαν από τους πραματευτάδες ή από τα Γιάννινα και το έραβαν οι μοδίστρες του χωριού. Η λαιμόκοψη είναι στη βάση του λαιμού, όχι πιο κάτω. Το φόρεμα είναι ανοιχτό από τον λαιμό ως τη μέση και κουμπώνει σταυρωτά στο πλάι με κουμπιά ή κόπτσες. Συνήθιζαν να ράβουν βελούδινες λωρίδες στο άνοιγμα του στήθους. Έχει από τρεις πιέτες δεξιά και αριστερά στο στήθος και αντίστοιχα στην πλάτη. Τα μανίκια είναι μακριά και αρκετά στενά. Στις μανσέτες έραβαν βελούδινη λωρίδα αρκετά φαρδιά. Από τη μέση ως κάτω υπάρχουν γύρω-γύρω πιέτες. Πάνω στη μέση γαζώνεται μια ζώνη. Μερικές γυναίκες έραβαν και μια λουρίδα βελούδο 15-20 εκ. πάνω από τον ποδόγυρο, καθώς επίσης και κλόσια (μεταπολεμικά). Οι πιο πλούσιες κεντούσαν με μετάξι τις πιέτες ή έβαζαν χάντρες στο άνοιγμα του στήθους, στα μανίκια και στο ρεβέρ.

Το γυναικείο τσιπούνι

Το γυναικείο σιγκούνι είναι μάλλινος μαύρος επενδυτής, κατασκευασμένος από μαύρο άδιμτο ή βαμμένος με σκούρο λουλάκι, αχειρίδωτος. Φοριέται πάνω από το φουστάνι. Έχει τέσσερα λαγκιόλια πίσω και δυο τσέπες στα πλαϊνά. Είναι διακοσμημένο με φαρδύ κόκκινο σιρίτι γύρω-γύρω και στις ενώσεις. Η διακόσμηση είναι μεγαλύτερη στο στήθος. Υπάρχουν και δυο διακοσμητικές φουντίτσες στις μασχάλες. Το έραβαν και το διακοσμούσαν οι ραφτάδες.

  • Γυναικείο τσιπούνι με κόκκινο σιρίτι

    Γυναικείο τσιπούνι με κόκκινο σιρίτι

  • Γυναικεία φορεσιά Βωβούσας με φλουριά

    Γυναικεία φορεσιά Βωβούσας με φλουριά

  • Λεπτομέρεια κεντήματος της γυναικείας φορεσιάς

    Λεπτομέρεια κεντήματος της γυναικείας φορεσιάς